Bir toplumun ortaya koyduğu tarihsel birikimin diğer toplumlar tarafından alınıp anlaşılmaya çalışılması gibi karmaşık süreçler, sosyal bilimlerin çok farklı alanlarını birlikte çalışmak zorunda bırakır. Bu alanların tümünün ortaklaştığı anlayış ise böylesi bir aktarım sürecinde toplumsal bir süreç ve yapı olarak “dil”in rolü ve etkisidir. Genel olarak “dil”in bu aktarım sürecinin en önemli aracı ve tarafsız kabul edilemeyecek aktörlerinden birisi olduğu kabul edilegelmiştir. Yapısal işlevselcilerden yapısalcılık-sonrası akımlara kadar zengin bir yelpazede, sosyal bilimlerdeki farklı alanların bu anlamda dili ele alış biçimleri ise kendi tarihsel gelişimleri doğrultusunda değişmektedir. Sosyal bilimler bu aktarım sürecinin toplumsal boyutlarını derinlemesine inceseler de, aktarımın teknik yanının, özellikle de teknik bir süreç olarak görülen çeviri ve çevirinin etkilerinin hak ettiği biçimde ele alındığını söyleyebilmek zor görünmektedir.
Kent Çalışmaları ve Planlama gibi disiplinler arası kavşağın sürekli sakinleri için bu aktarım diğer disiplinlerden çok daha sorunludur. Özellikle gelişmiş toplumların iki yüz yılı aşkın bir süredir deneyimledikleri 
Kentleşme sürecinin betimlenmesi için üretilen kavramların ve içeriklerinin gelişmekte olan ülkelerdeki kentleşme süreçlerinin anlaşılmaya çalışılması için kullanılması, batılı ya da kuzeyli kavramlarla doğulu ya da güneyli toplumsal süreçleri açıklamaya çalışmanın açmazları yanında teknik açıdan da birçok sorunu bünyesinde barındırmaktadır. Bu sorunlar Türkiye gibi bulunduğu bölgedeki en çalkantılı ve sıkıntılı kentleşme süreçlerinden birisini yaşayan ve akademik alanda bu süreçleri kavramsallaştıracak kurumsallaşmış yaklaşımları ancak el yordamıyla oluşturmaya çalışan bir ülke için çok büyük önem taşımaktadır.
Teknik açıdan bakıldığında çeviride karşılaşılan sorunların aynı zamanda hem disipline hem de çevirinin doğasına ilişkin sorunlar olduğu söylenebilir. Öncelikle, birçok sebepten dolayı, aktarılması gereken birikime ilişkin çoğu temel metnin çevirisi yapılamamıştır. Temel metinlere ilişkin çevirilerin yapılamaması, yapılan çevirilerin yaygınlaştırılamaması, çeviriler üzerinden yeterli düzeyde eleştirel Türkçe metnin üretilememesi, toplumsal alanla paylaşılamaması kentleşme ve planlamaya ilişkin konuları tartışacak ortak bir dil ve anlayışın oluşmasına da engel olmaktadır. Antik Yunan Kent Planlarının biçimini ifade etmekte kullanılan “ızgara” (grid-iron) benzetiminin bazen kanalizasyon kapakları üzerine konan ızgaralarla birbirine karıştırılması bu duruma gülümsetici bir örnek olarak gösterilebilir. Bu sebeple, temel metinlerde kullanılan kavram ve tanımların toplumun kolay kolay anlayamayacağı, daha çok konunun uzmanı akademisyenler arasında paylaşılan yarı-mistik bir bilgi niteliği kazandığı görülmektedir. Bu özel bilgi astronomi ya da tıpta olduğu gibi Latince ya da Sanskritçe gibi dillere dayalı kendi terimsel dünyasını yaratamadığı, daha ziyade gündelik hayatın kavramlarına yeni anlamlar yükleyerek hareket etmekte olduğundan durum daha da karmaşıklaşmaktadır. Gündelik hayatın kavramları kimi zaman olduğu gibi, kimi zaman benzetme amacıyla kimi zaman da ayrımları ifade eder biçimde yeniden üretilerek anlamsal atıflara konu edilmektedir. Yapılan çevirilerde bu sorun olabildiği kadar aşılmaya çalışılsa da söz dizimi (sentaks) ve anlambilimsel (semantik) açıdan birçok sorunla karşılaşılmaktadır.
Bu sorunları aşabilmek adına Kent Çalışmaları ve Planlama alanlarının temel metinleri ile güncel kavramsal dağarcığı bir arada değerlendiren bazı çalışmaların Türkçeye çevrilmesi için çaba harcanması daha da önemli hale gelmektedir. Bu sebeple Kent Çalışmaları ve Planlama Yazınında son yıllarda üretilen en önemli kavramları derleyen, Taylor ve Lang’ın “Yeninin Şoku: Son Zamanlardaki Kentsel Değişimi Betimleyen 100 Kavram” başlıklı makalesini çevirerek bir tartışma zemini ve ortaklaşma yaratılmaya çalışılacaktır. Bu ortaklaşmanın planlamanın temel kavramlarının Türkçeye çevrilmesinin tartışıldığı bir zemin için başlangıç noktası oluşturması arzu edilmektedir. Çevirinin içerisindeki kavramların karşılıklarının tam anlamıyla doğruluğu tartışılabilirse de makalede kullanılan kaynakça bile başlı başına bir katkı niteliği taşımakta olduğu düşünülmektedir.
Yeninin Şoku: Son Zamanlardaki Kentsel Değişimi Betimleyen 100 Kavram
P.J. Taylor and R.E. Lang
Environment and Planning A, 36 (6), (2004), 951-958.
Çeviren: Dr. Savaş Zafer ŞAHİN
DERİNDEN SARSAN SOSYAL BİLİMLER
‘Yeninin şoku’ ifadesi görsel sanatlardaki değişimin betimleyicisi olarak kullanılmakta olup bilhassa moderleşme hareketiyle ilişkilidir (Hughes, 1991). Sosyal bilimler içerikleri bakımından hızlı değişimler karşısında daha az savunmasız değillerse de bu ifade tercih edilerek “paradigma değişikliklerine” göndermede bulunmak amaçlanmaktadır. Bu da, doğal bilimler ve bunların “bilimsel devrimler” tarafından belirli aralıklarla kesintiye uğratılan istikrarlı ‘normal bilim’ dönemleri ile yakınlık kurmayı sağlamaktadır. Sürecin alternatif paradigmalar ve bunların bilimsel temelleri etrafında dönüp dolaşması bakımından bu model muhafazakârdır. Oysaki ‘Yeninin Şoku’nun etkileri sürekli bir çözülmeyle sonuçlanabilecek yeni bir istikrar yaratmak yerine daha az muhafazakâr olabilir. Bu kısa bildiride beşeri bilimlerdeki değişim modelinin sosyal bilimler için önceden kabul edildiğinden daha uygun olduğu fikrini ele aldık. Her şeyden öte, sosyal ve beşeri bilimler ortak bir ‘modern konu’yu yani ‘sürekli bir bozunma kargaşası’nı paylaşmaktadırlar (Berman, 1988:15).
Sosyal bilimlerde son zamanlardaki hızlı değişimin tespiti kolaydır: son birkaç on yıldır şu’nun – sonrası ya da bu’nun – sonrası bolluğuna boğazımıza kadar battık. Bunlar, sosyal bilim disiplinlerinin kuramsal, bilgi kuramı ve varlık bilimine göre eleştirilerine dayalı genel kapsayıcı entelektüel değişimlerin tanımlayıcılarıdır. Kabaca söylemek gerekirse, sosyal bilimler büyük oranda yirminci yüzyılın ilk yarısında kurumsallaşmış, üçüncü çeyreğinde serpilmiş ve dördüncü çeyreğinde krize girmiştir. Eleştirinin ve değişimin bu yüksek düzeyi önemlidir ancak, sürekli değişen konuları yakalamaya çalışan gündelik sosyal bilimler pratiğinin mücadelesi kadar değil. Ellerini taşın altına koyan sosyal bilimciler inandırıcı tanımlamalar yapabilmek için ilgilendikleri konuları sürekli yeniden kavramsallaştırmaya zorlanmaktadırlar. Bizim ilgilendiğimiz konu da işte bu görgül araştırmadır. Özellikle, kentlere ilişkin Anglo-Amerikan tanımlamaların kent çalışmalarının ilgi alanındaki devasa değişikliklerle nasıl başa çıktığını gözden geçirdik.
Kent çalışmaları, yirminci yüzyılın ortalarında, hareketli bir araştırma alanı olarak kuruldu. Kentlerin ele alınışı ilgi alanının ikiye ayrılması ile göreli olarak açık ve anlaşılır kabul edilebilirdi: kentlerin içyapıları ve kentlerin dış ilişkileri. Her ikisi de – sırasıyla, arazi kullanımı mesafe modelleri ve merkezi alan kademelenme modelleriyle – modellendi, ama araştırmaların çoğunluğunun belirli kentler için görgül örüntüleri saptamaya çalışan somut bir doğası vardı (ör: sanayi ekolojisi ve etki alanı çalışmaları). Bu çalışmaların genellemeleri iki temel kavramsal veriyi sağlamak üzere genel geçer modellerle ilişkilendirildi. Birinci olarak, kentler en dışta ağırlıklı olarak konut kullanımındaki banliyöler olmak üzere çok farklı sektör ve bölgeler tarafından çevrelenenen merkezi iş alanı etrafında örgütlenmektedir. İkinci olarak, kentler arası ilişkiler ulusal kentsel kademelenmeler şeklinde yapılanmış ulusal kentsel sistemler olarak örgütlenmektedir. Şehirciliğin bu iki yanı Berry’nin (1964) ‘Kentler Sistemi İçerisinde Sistem Olarak Kentler’ çalışması içinde mükemmel bir şekilde bir araya getirilmiştir. Ancak, bu akla yatkın bileşimin kent coğrafya kitapları yoluyla sistemleştirilip yaygınlaştırılmasının üzerinden çok geçmeden her iki kentsel örüntü de değişmeye başlamıştır: ekonomik özeksizleşme süreci aile yaşamının yaşam ideali olan banliyönün başka bir şeye kökten dönüşmesi anlamına gelirken; ekonomik küreselleşme süreçleri kentler arası ilişkilerin ulusal kentsel kademelenmelerden başka bir şeye kökten dönüşmesi anlamına gelmektedir. Biz bu ‘başka şeyler’le ilgileniyoruz. Bu değişiklikler ilk gözlemlenmeye başladığından bu yana kadar geçen on yıllardır görgül araştırmacılar meydana çıkan yeni kentsel örüntüleri isimlendirme sorunu ile uğraşıyorlar. Bu süreçte eski alışılageldik kent çalışmalarının kavramsal berraklığı tarih içinde kaybolmuş, eşdeğer bir berraklık yerini almamıştır. Dolayısıyla ortada kavramsal bir bozunma var gibi gözükmektedir.
SON ZAMANLARDAKİ KENTSEL DEĞİŞİMİ TANIMLAMANIN 100 YOLU
Tablo 1’de yeni metropoliten biçimleri ve kentler arası yeni ilişkileri tanımlamak için kullanılan iki sözcük dağarcığı listesi derledik. Her biri için 50 örnek bulmak kendi başına zahmetli bir iş değildi; listelerin kati olarak kapsayıcı olmalarına niyetlenilmedi. Basitçe bu tablonun asıl önemi boyutundan kaynaklanıyor. İlgili yazında yakın tarihli kentsel değişimi tanımlamanın en az 100 şeklinin (yolunun) olduğu gerçeği dikkate değer bir bulgudur. Kuşkusuz bazı kavramlar diğerlerinden daha etkili olmuşlardır – A listesi için “kenar kent”i ve B listesi için de “dünya kent kademelenmesi” – ve isimlerdeki hızla çoğalmanın bir kısmı bu önde gelen kavramları çevreleyen tartışmalardan kaynaklanmaktadır. Ancak, bu hikâyenin sadece küçük bir kısmını oluşturuyor. Yeni şehircilikte mekânsal olarak neyin olup bittiğini yakalamak için metaforları ve benzetimleri kullanmada yaratıcı hayal gücü iş başındadır (gökada/gökadaya ilişkin, takımada, dingil çivisi gibi).
A listesinde yazarların yakalamaya çalıştıkları ana unsur kentsel işlevlerin en başta “ofislerin banliyöleşmesi” bağlamında mekânsal saçılımıdır. Dolayısıyla ‘banliyö’ ve ‘banliyöye ait’ terimleri kullanılmaya devam etmiştir (8 kez). Ancak bu süreç basit bir saçılımdan çok daha karmaşıktır ve özeksizleşme belli bir düzeyde yeniden merkezileşmeyi içermektedir. Bundan dolayı ‘kent’ 12 kez, ‘şehir merkezi’ 3 kez ve “merkez” iki kez gözükmektedir. Yaşanan hadisenin dışa doğru yayılmacı doğası ‘bölgesel’in iki kez kullanımında buna ek olarak hem ‘taşma’, ‘yayılma’, ‘gizlenme’ hem de alelade ‘dıştaki’ gibi bir dizi terimin dışarı doğru yayılmaya işaret etmek için kullanımına yansımıştır. Yeni biçimlerin ‘Antikent’, ‘dışındankent’ ve ‘dışarıdakent’teki gibi hem de ‘kırsallaştırılmış kent’ ve ‘kentsel köy’ örneklerinde olduğu gibi ‘genellikle karşıt oldukları düşünülen unsurları bir araya getirerek geleneksel kentin varlığını olumsuzladığının göstergeleri vardır. Bu bize bu kavramsallaştırmaların siyasal bir vakum içinde anlaşılmadığını hatırlatmaktadır: tartışmalar huzursuzkent, çöküntükent gibi küçültücü isimlendirmelerde de kendini göstermektedir. A listesinin ilk başlardaki halinin daha ayrıntılı bir tartışması için Lang’a (2003:30–36) bakınız.
B listesinde tanımlanan iki anahtar unsur bulunmaktadır: ilk olarak, etkinliklerin yeni ölçeği ve ikinci olarak, kentler arası ilişkilerin aldığı biçim. İlki açısından 19 kullanımla “küresel” en çok bilinen sözcüktür ve 17 kullanımla “dünya” tarafından takip edilmektedir. Sassen’in (1991) ‘küresel’in ‘dünya’dan aşkın olduğunu özenli bir şekilde gerekçelendirmesine rağmen literatürün büyük bir kısmında bu iki terim birbirinin yerine kullanılmaktadır (ör: King, 1990)
Tahmin edilebileceği gibi bu çerçevede ‘uluslararası/uluslararası olarak’ yaygın kullanım bulmamış (5 defa); ‘ulus aşırı’ (3 defa), ‘dünya çapında’ (2 defa), ‘sınır aşırı” ve ‘gezegensel’in (her biri birer defa) uluslararası karşıtı ifadelerin bileşimi tarafından sayıca geride bırakılmıştır. Ortaya çıkan ilişkiler bakımından ulusal ölçeğe egemen ‘sistem’ ve ‘kademelenme’ biçimleri yeni ölçekte de ortak isimler olarak kalmıştır (sistem 15, kademelenme 6 defa geçmektedir) ama ‘ilişkiler ağı’ 15 defa kullanımıyla ‘sistem’e eklenmiştir. Bunlara ek olarak kentlerin nasıl ilişkilendikleri üzerine geleneksel sistem/kademelenme uzlaşmasının ötesine geçen başka terimler de bulunmaktadır: şebeke (üç defa geçmiş), ağ, zincir ve matrisler (her biri birer defa). Her iki listede de bazı eski terimlerin geri dönüşümü (ör: banliyöye ait ve kademelenme) ve ek olarak yeni koşulları tanımlamanın bazı taze ve yenilikçi yolları bulunmaktadır. Peki, ama bu kadar fazla yeni kavram neyin nesi?
KAVRAMLARIN BİRDENBİRE ÇOĞALMASI NE ANLAMA GELİYOR?
Sözcük dağarcığındaki bu hızlı çoğalmayı anlamayı denemek kolay bir husus değildir. Yazarların nakletmeye çalıştıkları değişen kentsel koşulların yanı sıra sosyal bilimlerin kendisinde ortaya çıkan tesadüfî değişimler bulunmaktadır. Yine de işe basit bir iddia ile başlayabiliriz: genelde terimlerdeki çeşitlilik anlambilimin gereksiz konularından birisi değildir. Diğer bir deyişle örneğin ‘dünya kentlerinin ağı’ ‘dünya kent ağı’ndan farklı bir anlama gelmektedir ve ‘-nin’ takısının yeri sırasıyla dünya kenti oluşumuna ve dünya kentlerinin ağ oluşumuna ilişkin farklı kuramlara işaret etmektedir.
Kabaca anlatmak gerekirse tablo 1’deki terim kalabalığının önüne geçmenin iki yolu vardır. Birincisi çeşitliliği övmektir: dünya, özellikle de kentsel dünya doğası gereği karman çormandır ve dolayısıyla muhtelif yollarla tanımlanmak zorunda olduğu kabul edilmelidir. Diğeri de çağdaş kent çalışmalarında bayağı tutarsız düşüncenin bulunduğundan şüphelenmektir. Kavramsal bozunmanın belli bir düzeyi beklenebilir ama kavram ardına kavram icadı kentlerimizin içende ve birbirlerinin arasında olup bitenlerin inandırıcı bir açıklamasını sağlamakta zorlanmaktadır. Okuyucular bizim ikinci grup yorumculardan olduğumuzu zannedebilirler. Bir nesil öncesinin ‘kesinliklerine’ istesek bile geri dönemeyeceğimizi ancak, yeni şehirciliğin mekânsallığını anlayabilmek için de muhtemelen yüz yeni kavramdan daha fazlasına ihtiyacımız olduğunu düşünüyoruz. Yeni kavramlar icat etmek her zaman ilgi çekicidir ama eklenen kavramlar aydınlatmaktan çok kafa karıştırıyorsa da bunun bir sınırı olmalıdır.
KAYNAKÇA
Alger C F, 1990, "The world relations of cities: closing the gap between social science paradigms and everyday human experience" International Studies Quarterly 34 493-518.
Amin A, Thrift N, 1992, " Neo-marshallian nodes in global networks" International Journal of Urban and Regional Research 16 571-587.
Amin A, Thrift N, 2002 Cities (Polity, Cambridge).
Baerwald T, 1978, "Emergence of a new 'downtown'" Geographical Review 68 309-318.
Baerwald T, 1982, "land use change in suburban clusters and corridors" Transport Research Record 861 7-12.
Baerwald T, 1983, "Major diversified centers in Midwestern metropolises" Conference Paper, West Lakes Division of the Association of American Geographers.
Baldassare M, 1986 Trouble in Paradise: the Suburban Transformation of America (Columbia University Press, New York).
Baldassare M, Katz C, 1987, "Disurbia emerges as the successor to suburbia" Newsday14 August, page 1.
Berman M, 1988 All that is Solid melts into Air (Penguin, New York).
Berry B J L , 1964, "Cities as systems within systems of cities" Papers of the Regional Science Association 13 147-163.
Blakely E J, 1992, "Shaping the American Dream" Working Paper 558, Institute of Urban and Regional Development, University of California-Berkeley.
Breckenfeld G, 1972, "'Downtown' has fled to the suburbs" Fortune October, pages 80-87, 158, 162.
Brooks D, 2002, "Patio man and the sprawl people", Weekly Standard 12 August, pages 19-29.
Brotchie J, Batty M, Blakely E, Hall P, Newton P, 1998 Cities in Competition (Longman Australia, Melbourne).
Calthorpe P, Fulton, W, 2000 The Regional City: Planning for the End of Sprawl(Island Press, New York).
Camagni R P, 1993, "From city hierarchy to city network" in Structure and Change in the Space Economy Ed T R Lakshmanan, P Nijkamp (Springer-Verlag, Berlin).
Castells M, 1993, "European cities, the informational society, and the global economy" Tijdschrift voor Economische en Sociale Geografie 84 247-257.
Castells M, 1996 The Rise of Network Society (Blackwell, Oxford).
Cevero R, 1986, "Unlocking suburban gridlock" Journal of the American Planning Association 52 389-406.
Cevero R, 1989 America's Suburban Center: the Land Use Transportation Link (Unwin, Boston).
Chase-Dunn C, 1985, "The system of world cities, AD 800-1975" in Urbanization in the World-Economy Ed M Timberlake (Academic Press, New York) pp 269-292.
Church G, 1987, "The boom towns" Time 15 June, pages 14-17.
Clark D, 1996 Urban World/Global City (Routledge, London).
Daniels P W, 1985 Service Industries: a Geographical Appraisal" (Methuen, New York).
Doherty J C, 1984 Growth Management in Countrified Cities (Vert Million Press, Alexandria, VA).
El Shakhs S, Shoshkes E, 1998, "Islamic cities in the world system" in Globalization and the World of Large Cities Ed F-C Lo, Y-M Yeung (United Nations University Press, Tokyo) pp. 228-269.
Erickson R A, Gentry M 1985, "Suburban nucleations" Geographical eview 75 19-31.
Freestone R, Murphy P, 1998, "Metropolitan restructuring and suburban employment centers" Journal of the American Planning Association 64 286-296.
Friedmann J, 1986, "The world city hypothesis" Development and Change 17 69-83.
Fishman R, 1987 Bourgeois Utopias: the Rise and Fall of Suburbia (Basic Books, New York).
Fishman R, 1990, "America's new city: megalopolis unbound" Wilson Quarterly 14 24-45.
Gappert G, 1989, "Global thinking and urban planning" in Cities in a Global Society Ed R V Knight, G Gappert (Sage, Newbury Park CA) pp. 305-311.
Garreau J, 1991 Edge City: Life on the New Frontier (Doubleday, New York).
Gillham O, 2002 The Limitless City: a Primer on the Urban Sprawl Debate (Island Press, Washington DC).
Goddard J B, 1995, "Technology, corporate hierarchy and urban hierarchies in the new Europe" in J Brotchie et al Cities in Competition (Longman Australia, Melbourne).
Goldberger P, 1987, "When suburban sprawl meets upward mobility" New York Times 26 July, Section 2, pages 1, 30.
Gordon P, Richardson, H W, 1996, "Beyond polycentricity; the dispersed metropolis, Los Angeles, 1970-1990" Journal of the American Planning Association 62 285-289.
Graham S, Marvin S, 1996 Telecommunications and the City (Routledge, London).
Hall P. 1995, "Towards a general urban theory" in J Brotchie et al Cities in Competition (Longman Australia, Melbourne).
Harper R, 199, "A new world force: the global network of major metropolitan management centers" in Dynamic Transformation Ed G Lim, G Lee (Consortium of Development Studies, Urbana, IL) pp 29-35.
Hartshorn T A, Muller P, 1986 Suburban Business Centers (Association of American Geographers, Washington DC).
Hartshorn T A, Muller P, 1989, Suburban downtowns and the transformation of Metropolitan Atlanta's business landscape" Urban Geography 10 375-379.
Herbers J, 1986 The New Heartland (Times Books, New York).
Honjo M, 1998, "The growth of Tokyo as a world city" in Globalization and the World of Large Cities Ed F-C Lo, Y-M Yeung (United Nations University Press, Tokyo) pp. 109-131.
Hughes, J W, Sternlieb G, 1986, "The suburban growth corridors" American Demographics 8 34-37.
Hughes R, 1991 The Shock of the New (Thames and Hudson, London).
Huth M J, 1983, "Towards a multi-nodal urban structure" Transportation Quarterly 37 245-262.
Hutton T A, Davis H C, 1985, "The role of office location in regional town center planning and metropolitan multinucleation" Canadian Journal of regional Science Spring 17-34.
Huxtable A L, 1973, "An alternative to slurbs" in The Urbanization of the Suburbs Ed L H Masotti, J K Hadden (Sage, Beverley Hills CA).
Katz B, 2001, "Welcome to the 'Exit Ramp' economy" Boston Globe13 May, page A18 .
King A D, 1990a Global Cities (Routledge, London).
King A D, 1990b Urbanism, Colonialism and the World-Economy (Routledge, London).
Knight R V, 1989, "City building in a global society" in Cities in a Global Society Ed R V Knight, G Gappert (Sage, Newbury Park, CA).
Knox P L, 2002, "The packaged landscape of postsuburban America" Working Paper 91-5, Center for Urban and Regional Studies, Virginia Tech, Blacksburg, VA.
Kunzmann K R, 1998, "World city regions in Europe" in Globalization and the World of Large Cities Ed F-C Lo, Y-M Yeung (United Nations University Press, Tokyo) pp. 37-75.
Lang R E, 2003 Edgeless Cities (Brookings Institution Press, Washington, DC).
Lang R E, Simmons P A, 2001, "Boomburbs: the emergence of large, fast-growing cities in the US", in Redefining Cities and Suburbs: Evidence from Census 2000 Ed. B Katz, Lang R E (Brookings Institution Press, Washington DC) pp 51-62.
Lang R E, Simmons P A, 2003, "Edge counties: metropolitan growth engines", Census Note Series, Fannie May Foundation, Washington DC and Metropolitan Institute at Virginia Tech, Alexandria, VA.
Leinberger C B, 1984, "New shape of cities will impact corporate locations" National real estate Investor 26 (14) 40,140.
Leinberger C B, 1990, "Urban cores: development trends and real estate opportunities in the 1990s" Urban Land 49 31-36.
Leinberger C B, Lockwood C, 1986, "How business is reshaping America" Atlantic Monthly 258 (19) 43-52.
Lessinger J, 1987, "The case for scatteration" Journal of the American Institute of Planners 28 159-169.
Lewis P F, 1983, "The galactic metropolis" in Beyond the Urban Fringe Ed. R H Pratt, G Macinko (University of Minnesota Press, Minneapolis).
Lo F-C, 1994, "The impacts of current global adjustment and shifting techno-economic paradigms on the world city system" in Mega-City Growth and the Future Ed R Fuchs et al. (United Nations University, Tokyo).
Lo F-C, Yeung Y-M, 1998, "Introduction" in Globalization and the World of Large Cities Ed F-C Lo, Y-M Yeung (United Nations University Press, Tokyo) pp. 1-16.
Louv R, 1985 America II (Penguin, New York).
Lynch K, 1961, "The dispersed sheet, urban galaxy, and the multinucleated net" in The Changing American Countryside Ed E N Castle (University Press of Kansas, Lawrence) pp 39-62.
Lyons D., Salmon S 1995, "World cities, multinational corporations, and urban hierarchy" in World Cities in a World-Economy Ed P L Knox, P J Taylor (Cambridge University Press, Cambridge) pp 98-114.
Malin S R, 1988, "Serv-urbs, USA" Across the Board February, pages 23-27.
Meyer D R, 1986, "The world system of cities: relations between international financial metropolises and South American cities" Social Forces 64 553-581.
Meyer D R, 1991, "Change in the world system of metropolises: the role of business intermediaries" Urban Geography 12 393-416.
Meyer D R, 1998, "World cities as financial centres" in Globalization and the World of Large Cities Ed F-C Lo, Y-M Yeung (United Nations University Press, Tokyo) pp. 391-409.
Muller P O, 1976 Outer City: geographical Consequencies of the Urbanization if the United States, Resource Paper for College Geography (Association of American Geographers, Washington DC).
Orski K C, 1985, "Suburban mobility: the coming transportation crisis?" Transportation Quarterly 39 283-296.
Packard V, 1972 A Nation of Strangers (David McKay, New York).
Pivo G, 1990, "The net of mixed beads" Journal of the American Planning Association 56 457-469.
Regional Plan Association, 1960 Plan for Greater New York (New York).
Romanos M, Chifos C, Fenner T, 1989, "Emergence of metrotowns in the American metropolitan scene" in The City of the 21st Century Ed M C Romanos (University of Cincinnati).
Sassen S, 1998, "The impact of the new technologies and globalization on cities" in Globalization and the World of Large Cities Ed F-C Lo, Y-M Yeung (United Nations University Press, Tokyo) pp. 391-411.
Sassen S, 1991 The Global City (Princeton University Press, Princeton, NJ).
Sassen S, 1994 Cities in a World Economy (Pine Forge Press, Thousand Oaks, CA).
Sassen S, 1999, "A new emergent hegemonic structure?" Political Power and Social Theory 13 277-89.
Short J R, Kim Y-H, 1999 Globalization and the City (Longman, London).
Simon D 1995, "The world city hypothesis: reflections from the periphery" in World Cities in a World-Economy Ed P L Knox, P J Taylor (Cambridge University Press, Cambridge) pp 132-55.
Sirat M, Ghazali S, 1999 Globalisation of Economic Activity and Third World Cities (Utusan Publications, Kuala Lumpur).
Smith D A, Timberlake M, 1995, "Cities in global matrices: toward a mapping of the world-system's city system" in World Cities in a World-Economy Ed P L Knox, P J Taylor (Cambridge University Press, Cambridge) pp 79-97.
Smith M P, 2001 Transnational Urbanism (Blackwell, Oxford).
Smith M P, Feagan J R, 1987 The Capitalist City (Blackwell, Oxford).
Smith R G, 2003, "World city actor network" Progress in Human Geography.
Soja E, 1997, "Inside Exopolis: scenes from Orange County", in Variations on a Theme Park: the New American City and the End of Public Space Ed M Sorkin (Hill and Wang, New York).
Sternlieb G, Hughes J W, 1988 America's New Market Geography (Center for Urban Policy Research, New Brunswick, NJ).
Stevens W K, 1987, "Beyond the mall: suburbs evolving into 'Outer Cities'" New York Times 8 November, section 3, pages 1,5.
Taylor P J, 2001, "Specification of the world city" Geographical Analysis 33 181-194.
Tolosa H C, 1998, "Rio de Janeiro as a world city" in Globalization and the World of Large Cities Ed F-C Lo, Y-M Yeung (United Nations University Press, Tokyo) pp. 203-227.
Vance J E, 1964 Geography and Urban Evolution in the San Francisco Bay Area (Institute of Government Studies, University of California-Berkeley).
Veltz P. 2000, "European cities in the world economy" in Cities in Contemporary Europe Ed A Bagnasco, P Le Galès (Cambridge University Press, Cambridge) pp 33-47.
